BİTKİ BİYOLOJİSİ #1
BİTKİSEL DOKULAR

Bitkisel Dokular;

DOKU

Aynı görevi yerine getirmek için bir arada bulunan hücre topluluğuna denir. Bitkisel Dokular konumuza devam ediyoruz.

AYNI DOKUDAKİ HÜCRELERİN

AYNIDIR
→ Görevleri
→ DNA şifreleri
→ Aktif genleri
→ Organel çeşitleri
→ Proteinleri
→ Enzimleri

FARKLI OLABİLİR
→ Hücre Büyüklüğü
→ Organel Sayısı
→ Sitoplazma Miktarı
→ Hücre çeperi kalınlığı
→ Protein miktarı
→ Enzim miktarı

! Bitkisel Dokular; Bitkide tüm dokuların kökeni meristem dokudur.

→ Bitki yapısını oluşturan dokular, büyüme, gelişme, fotosentez, madde taşınması, maddelerin depolanması gibi farklı işlevlere sahiptir.

Bitkisel Dokular Üstlendikleri Görevlere Göre

1. Meristem Doku

⇒ Bulundukları Yere Göre
→ Uç Meristem
→ Yanal Meristem
⇒ Kökenine Göre
→ Primer
→ Seconder

2. Temel Doku

⇒ Parankima
→ Özümleme
→ Depo
→ İletim
→ Havalandırma
⇒ Kollenkima
⇒ Sklerenkima

3. İletim Doku

⇒ Odun Borusu
⇒ Soymuk Borusu

4. Örtü Doku

⇒ Epidermis
⇒ Peridermis

BÖLÜNEMEZ!
(detaylar ve açıklamalar videoda)

1) MERİSTEM = SÜRGEN = BÖLÜNÜR DOKU

→ Bitkilerde; kök, gövde ve dalların uç kısmındaki büyüme bölgelerinde bulunur.
→ Sürekli bölünebilme yeteneğine sahip farklılaşmamış hücrelerden oluşur.
→ Bitkilerde enine kalınlaşmayı ve boyca uzamayı sağlar.

Meristem doku hücreleri;
• canlı
• bol sitoplazmalı
• büyük çekirdekli
• ince çeperli
• kofulları yok ya da küçük
• hücreler arası boşlukları yoktur.

✩ Bu hücrelerin en önemli özellikleri = canlı oldukları sürece mitozla yeni hücreler meydana getirmeleridir. Oluşan yeni hücreler farklılaşarak dokuları, dokular da organları oluşturur.

Hücreleri
Bulunduğu Yere Göre
→ Apikal (Uç)
→ Lateral (Yan)

Kökenine Göre
→ Primer
→ Seconder

PRİMER (BİRİNCİL) MERİSTEM

→ Apikal (Uç) Meristem bitkinin boyca büyümesini sağlarken, Lateral (Yan) Meristem bitkinin enine büyümesini sağlar.
→ Bir bitkinin uç (apikal) meristemi olarak adlandırılır. Bitkinin kök, gövde ve yaprak uçlarında bulunur.
→ Boyca uzamayı sağlar. Bu doku sayesinde bitkilerde boyca uzama sınırsızdır.
→ En baştan beri bölünme yeteneğini hiç kaybetmeyen hücrelerden oluşur. Bitki canlı kaldıkça sürekli olarak bölünme özelliğini korur.
→ Tüm bitkilerde (hem tek yıllık, hem çok yıllık) bulunur.
→ Uç meristem; kökte kaliptra (yüksük) gövdede koruyu yapraklar tarafından korunur.
→ Kaliptra; kök toprak derinliklerine doğru uzarken toprağın sert kısımlarına karşı kökü korur. Çıkardığı salgılarla da toprağı yumuşatarak kökün daha kolay uzamasını sağlar.

İKİNCİL (SECONDER) MERİSTEM

→ Bölünme yeteneğini kaybetmiş bazı hücrelerin hormonların etkisiyle sonradan bölünme özelliğini kazanması ile oluşan dokudur.
→ Çift çenekli bitkilerde ve çam gibi açık tohumlu bitkilerde bulunur.
→ Mantar kambiyumu ve kambiyum (Damar = Vasküler) olmak üzere 2 çeşidi vardır.

Mantar Kambiyumu

→ Kök ve gövdenin korunmasını sağlayan mantar dokuyu oluşturur. Hücrenin bölünmesi ile yenilenir. Hücreleri cansızdır. → Çeperinde yoğun süberin ve lignin birikir (Süberin su geçirmeyen ve suda çözünmeyen mumsu maddedir. Lignin bitkinin odunsu yapısını ve dayanıklılığını sağlar).

Kambiyum (Damar = Vasküler)

→ Odunsu ve bazı otsu bitkilerin kök ve gövdelerinde iletim dokunun oluşmasını sağlayan yapıdır. Enine büyümeyi sağlar.
→ Yaş halkalarını oluşturur. Sonbahar halkası koyu renkli, ilkbahar halkası açık renklidir.
→ Bir açık bir koyu renk bitki için bir yıl anlamına gelir. Böylece bitkinin yaşı hesaplanabilir.

2) TEMEL DOKU

→ Bitkinin hemen her organında bulunur.
→ Bölünür Doku hücrelerinin bölünme yeteneğini kaybetmesiyle oluşur. BÖLÜNEMEZ

Bitkide çok farklı görevleri yerine getirebildiğinden 3 çeşit hücre bulundurur.
a) Parankima
– Özümleme Parankiması
– İletim Parankiması
– Havalandırma Parankiması
– Depo Parankiması

b) Kollenkima (Pek Doku)
c) Sklerenkima (Sert Doku)

PARANKİMA

→ Bitkinin tüm kısımlarında bulunur.
→ Dokuların arasını doldurur.
Hücreleri;
– canlı
– ince ve esnek çeperli
– bol sitoplazmalı
– küçük kofulludur.

⇒ Gerektiğinde yeniden bölünme özelliği kazanarak seconder meristeme dönüşür.

Görevlerine Göre;

Özümleme Parankiması
Yaprakların mezofil tabakasında bulunur. Hücreleri kloroplastlıdır. Palizat ve sünger parankiması olmak üzere 2’ye ayrılır. Palizat parankiması hücreleri silindirik ve sık dizilimlidir. Fotosentezin en yoğun olduğu hücrelerdir. Sünger parankiması hücreleri seyrek ve düzensizdir. Palizat parankimasına göre daha kloroplastlıdırlar.

Havalandırma Parankiması
Bataklık ve su bitkilerinin kök ve gövdelerindeki hücrelerde geniş boşluklar vardır. Bu geniş boşluklar ile hava depolanır ve gaz alışverişi sağlanmış olur.

İletim Parankiması
İletim demetleri ve bitkinin diğer dokuları arsında su ve besin maddelerinin iletimini sağlar. Hücreleri kloroplastsızdır.

Depo Parankiması
Kök, gövde, tohum ve meyve gibi organlarda bulunur. Nişasta, yağ, protein ve su depo eder.

KOLLENKİMA

Bitkide uzaması devam eden ve gelişen;
→ çiçek sapı
→ yaprak sapı
→ genç gövde ve
→ sürgünlerde
Yani çok yıllık odunsu bitkilerde bulunur.
! Bir bitkinin her organında bulunmaz.

⇒ Hücreleri canlı ve çeperleri kalındır. Çarpma ve bükülmelere karşı bitkiye desteklik sağlar.
⇒ Esneyebilme özelliği vardır.
⇒ Hücrelerinde selüloz ve pektin birikmesi sebebiyle çeperlerinde kalınlaşma görülür. Kalınlaşmalar sadece köşelerdeyse KÖŞE KOLLENKİMASI, kalınlaşma çeper boyunca ise LEVHA KOLLENKİMASI adını alır.

SKLERENKİMA

→ Bitkide uzamanın durduğu bölgelerde destek elemanı olarak iş görür. Kollenkimaya göre daha serttir.
→ Hücreleri ilk oluştuğunda canlıdır ancak çeperinde selüloza ek olarak lignin birikmesi sebebiyle esnekliğin kaybolmasına, sertleşmeye ve hücrelerin ölmesine neden olur.
→ Hücrelerin şekillerine göre taş hücrelerini ve lifleri oluşturur.

3) İLETİM DOKU

Bitkilerde organik ve inorganik madde taşınmasını gerçekleştiren dokudur. Ksilem ve floem olmak üzere 2’ye ayrılır.
a) Ksilem (Odun Borusu)
✩ İnorganik (su ve mineral) taşınmasına görevlidir.
→ Ksilem; ksilem parankiması, ksilem sklerenkiması, trake (kalın – kısa) ve trakeid (ince – uzun) gibi yapılardan oluşur.
→ Hücrelerde lignin birikmesi ile sert ve içi boş kanallı yapılar oluşur.
→ Bu kanallı yapılarda su ve mineraller taşınır.
• Taşıma tek yönlüdür (Kökten → yaprağa).
• Taşıma pasif olarak gerçekleşir.
• Taşıma hızlıdır.

! Ksilem ayrıca bitkiye mekanik destek sağlar.

b) Floem (Soymuk Borusu)
✩ Organik madde taşınmasında görevlidir.
→ Floem; floem parankiması, floem sklerenkiması, kalburlu borular ve arkadaş hücrelerinden oluşur.
→ Kalburlu boruların yanında bol sitoplazmaları, bol mitokondrili ve ribozomu olan arkadaş hücreleri vardır.
→ Kalburlu borular da zamanla çekirdeklerini kaybettikleri için uzun süre metabolizmalarını devam ettiremezler. Bu nedenle görevi arkadaş hücreleri devralır.
• Taşıma çift yönlüdür (yaprak ←→ kök).
• Hem aktif hem pasif taşıma yapılır.
• Madde iletimi ksileme göre daha yavaş gerçekleşir.

4) ÖRTÜ DOKU

→ Bitkinin tüm yüzeyini örten dokudur.

Bitkinin;
→ su kaybını azaltır.
→ toksik madde girişini sınırlar.
→ hızlı hava hareketlerine karşı bitkinin zarar görmesini engeller.

Oluşturan hücreler
→ Canlı ise ⇒ Epidermis
→ Ölü ise ⇒ Peridermis adını alır.

!!! Epidermisin farklılaşmasıyla;
→ stoma (gözenek)
→tüy (trikom)
→emergens (diken)
→hidatod (su savağı)
gibi yapılar oluşur.

!!! Peridermisin farklılaşması ile ise lentisel (kovucuk) oluşur.

EPİDERMİS

Otsu bitkilerin yüzeyini, odunsu bitkilerin de yaparak ve genç dallarını örten yapıdır.

Hücreleri;
→ canlı
→ büyük kofullu
→ az sitoplazmalı
→ kloroplastsız
→ hücreler arası boşluğu olmayan hücrelerdir.

Farklılaşmasıyla
→ Stoma (gözenek)
→ Hidatod (su savağı)
→ Emergens (diken)
→ Trikom (tüy) oluşur.

Epidermis hücrelerinin dışarıya bakan yüzeylerinde KÜTİKULA bulunur. Bu yapı su kaybını önlediği gibi ışığı da yansıttığı için bitkinin aşırı ısınmasını da engeller.
Bitkinin yaşadığı yere göre kütikula kalınlığı değişir. Kurak bölgelerde KALIN, nemli bölgelerde İNCEdir.
! Kökte ve toprak altı gövdelerde kütikula BULUNMAZ!

STOMA = GÖZENEK

→ Yaprakta ve genç bitki gövdesinde bulunur. Su içinde yaşayan bitkilerde ve kökte BULUNMAZ!
→ Stomalar; stoma açıklığı, komşu ve bekçi hücrelerden oluşur.
→ Bitkinin terlemesini ve dış ortam ile gaz alışverişini sağlar.
! Terleme su buharı şeklinde yapıldığı için bitkide terleme ile mineral kaybı OLMAZ.
→ Stomalar genelde gündüz açık, gece ise kapalıdır (Çöl bitkilerinde tam tersi).
→ Hücreleri canlı ve kloroplastlıdır.
→ Kurak bölge bitkilerinde stomalar az sayıda ve yaprağın alt yüzeyindeyken, nemli bölge bitkilerinde çok sayıda ve yaprağın üst kısmında bulunur.
→ Stomalar açık olduğunda hem fotosentez hem de solunum yapılırken, kapalı olduğunda sadece solunum yapılır.

TÜYLER = TRİKOM

→ Epidermisin dışarıya doğru yaptığı uzantılardır.
→ Hücreleri kloroplastlsızdır.
– Savunma
– Emme
– Örtü
– Tutunma ve koku salgılama gibi görevleri vardır.

✩ Yoğun tüy tabakası ışığı yansıtır ve bitkinin fazla ısınmasını engeller.
✩ Tüyler oluşan su buharını tutarak kuru ve rüzgârlı havalarda bitkinin buharlaşma ile su kaybını önler.

HİDATOT = SU SAVAĞI

→ Yaprak uçlarında ve kenarlarında bulunur.
→ Geceleri terlemenin olmadığı ya da havanın neme doyduğu durumlarda fazla suyun damlama ile atıldığı yapıdır.
→ Sürekli açıktır ve ksilemle doğrudan bağlantılıdır.
→ Hücreleri kloroplastsızdır.

EMERGENS = DİKEN

→ Savunma amaçlı oluşmuş yapıdır.
→ Çok serttir.
→ Tüylerden farklı olarak sadece epidermisten değil; epidermis, parankima ve iletim doku elemanlarından oluşur.

PERİDERMİS = MANTAR DOKU

→ Odunsu bitkilerde kök ve gövdenin üzerini örten epidermisin canlılığını yitirmesi ve parçalandığında yerini alan dokudur.
→ İçteki dokuları korur ve enine kalınlaşmayı sağlar.
→ Periderm bitkiyi sıcağa, soğuğa ve mekanik etkilere karşı korur.
→ Hücreleri cansızdır.
→ Peridermisin dışarı bakan kısmında mantar kambiyumunun oluşturduğu mantar doku bulunur. Bu dokunun çeperinde biriken süberin bitkinin su kaybetmesini önler.
→ Peridermis hücrelerinin farklılaşmasıyla lentisel (kovucuk) adı verilen stoma ile aynı görevi yapan kabartılar bulunur ( = Gaz alışverişi).
→ Lentiseller gövde yüzeyinde bulunur. Ayrıca az da olsa buhar halinde su kaybına neden olur.

Bitkisel Dokular konusundan sonraki konu Bitkisel Organlar dır.
Youtube deki Bitkisel Dokular videoma buradan gidebilirsiniz.

BİTKİ BİYOLOJİSİ #2
BİTKİSEL ORGANLAR

Bitkisel Organlar;

→ Kök Sistemi Karasal ortama uyum sağlamış bitkilerde;
• toprak altı ve
• toprak üstü olmak üzere iki organ sistemi bulunur.

Toprak altı organ kök
Toprak üstü organlar gövde ve yapraktır.
→ Sürgün sistem gövde, dal, yaprak, çiçek ve meyveden oluşur.

Bitkisel Organlar;

KÖK

Kara hayatına uyum sağlamış bitkilerde, gövdenin tersi yönünde toprak içine doğru büyüyen bitkisel organdır.
! Kökte kütikula BULUNMAZ !
! Kökte kloroplast BULUNMAZ !

Bitkinin;
→ toprağa bağlanmasını
→ su ve mineral alınmasını
→ besin maddelerinin depolanmasını
→ hormonların ve bazı kimyasal bileşiklerin sentezlenmesini
→ gövdenin desteklenmesini üstlenir.

! Kökteki emici tüylerin yapısında selüloza ek olarak pektin bulunur. Pektinin sağladığı yapışkan özellik ile kökteki emilim işi kolaylaşır.

Olgunlaşma Bölgesi → ✩✩✩ Emici tüylerin yer aldığı alandır.
Uzama Bölgesi → Hücrelerin boyuna uzadığı alandır.
Meristem Bölgesi → Büyüme bölgesinde uç meristem hücreleri bulunur. Bu hücrelerin sürekli bölünmesiyle kök hızlıca uzar.
Kaliptra → Kök ucunu kaplar ve korur.
(detaylar ve örnekler videoda)

Tek çenekli ve çift çenekli bitkilerin köklerinde dıştan → İçe;
Epidermis → Korteks → Endodermis → Perisikl → Floem → Ksilem

Epidermis
→ En dışta bulunan örtü dokudu.
→ Farklılaşarak emici tüyleri oluşturur.

Korteks
→ Besin depolayan parankima bölgesidir.

Endodermis
→ Seçici geçirgen yapıdadır.
→ Yapısında süberinin bulunması ile bu seçilim olayı olur.
→ Süberinle kaplı olan kısma KASPARİ ŞERİDİ denir. Diğer tabakalarda süberin yoktur.
→ Süberinsiz yerden su çok rahat geçer.

Perisikl
Kökün merkezinde iletim demetlerini içeren merkezi silindir bulunur. Merkezi silindirin en dış kısmı perisikldır. Perisikl yan kökleri meydana getirir.

Floem – Ksilem
→ Kambiyumun merkeze doğru olan hücreleri ksilemi, çevreye doğru olan hücreleri floemi meydana getirir.

Yapı ve görevlerine göre iki çeşit kök vardır:
Saçak Kök: Ana kök ile yan kök yaklaşık aynı kalınlıktadır. Buğday, arpa, mısır, soğan örnektir (Tek çenekli bitkiler).
Kazık Kök: Ana kök baskın ve belirgindir. Fasulye, havuç, lahana örnektir (Çift çenekli ve açık tohumlu=.

Tek çenekli ve çift çenekli bitki kökleri arasındaki en önemli fark MERKEZİ SİLİNDİRDEKİ DOKULARIN DİZİLİŞİDİR.

Tek ve Çift Çenekli Bitkilerde Ortak Bulunanlar (Dıştan İçe)
⇒ Epidermis
⇒ Korteks
⇒ Endodermis
⇒ Perisikl
⇒ Floem
⇒ Ksilem

Öz Bölgesi

→ Tek Çenekli Bitki Kökü
→ Tek çenekli bitki köklerinin en iç kısmındaki hücreler farklılaşmamış parankima hücreleri olarak kalır.
→ Bu bölgeye ÖZ BÖLGESİ denir. Öz bölgesi iletim dokuyla halka şeklinde kuşatılmıştır. Ksilem ve floem aralıklı dizilmiştir.

Kambiyum

→ Çift Çenekli Bitki Kökü
→ Çift çenekli ve Açık Tohumlu bitkilerin merkezi silindiri ve iletim demetleri arasında KAMBİYUM vardır.
→ Kambiyum ile enine kalınlaşma olur. Kambiyumun merkeze doğru olan kısmında ksilem, çevreye doğru olan kısmında floem dizilmiştir.
(detaylar ve örnekler videoda)

GÖVDE

→ Toprak üstünde ilerleyen yapıdır. İletim demetleri sayesinde madde taşınmasını gerçekleştirir.
→ Yaprak, çiçek, meyve ve tomurcuk gibi yapıları üzerinde taşır.
→ En gelişmiş gövde çiçekli bitkilerde bulunur.
→ Gövde genellikle dal uçlarından büyür. Tepe tomurcuğu sayesinde gövde boyuna uzar.
→ Gövde üzerinde yaprakların bağlandığı yere nodyum, iki nodyum arası mesafeye internodyum denir.
→ Gövde üzerindeki tomurcukların faaliyeti mevsimlere bağlı olarak değişir. Uyur ya da aktif olur.
⇒ Tomurcukların uyku halinde kalmasına APİKAL DORMANSİ denir.
Bu durum;
→ Bitkinin boyca uzamasını kolaylaştırır.
→ Uyuyan tomurcukların yerini yeni sürgünler alabilir.
→ Yaprakların güneşten en fazla yararlanmasını sağlayarak organik madde üretiminin en verimli şekilde olmasını sağlar.

Tek Çenekli Bitkilerde;
→ Gövde genellikle otsudur. Gövdeden enine kesit alındığında; en dışta epidermis, onun altında ise parankima yer alır.
→ Floem ve ksilem arasında kambiyum olmadığı için iletim demetleri düzensizdir.
→ Bu bitkilerde korteks ve öz bölgesi BULUNMAZ!
→ Floem dışta, ksilem içtedir.
! Epidermis, iletim demetleri ve parankimada var.
(detaylar ve örnekler videoda)

Çift Çenekli Bitkilerde;
→ Gövde otsu ya da odunsudur. Epidermis ve merkezi silindir arasında korteks bulunur. Bu yapı parankima, kollenkima ve sklerenkima dokularından meydana gelmiştir.
→ Floem ve ksilem arasında kambiyum bulunur. İletim demetleri kambiyum etrafında düzenli dizilmiştir.
→ En içte öz bölgesi bulunur.
→ Çift çenekli odunsu bitkilerin en dışında mantar kambiyumundan meydana gelen periderm adı verilen cansız bir kabuk bulunur.
! Epidermis, iletim demetleri ve temel dokuda var.
(detaylar ve örnekler videoda)

KAP GEÇ
! Tek çenekli bitki; kökünde öz bölgesi varken gövdesinde öz bölgesi yoktur.
! Çift çenekli bitki; kökünde öz bölgesi yokken gövdesinde öz bölgesi vardır.
! Otsu tek çenekli bitkilerin gövdelerinde korteks, kambiyum ve öz bölgesi bulunmaz.

YAPRAK

Yaprağın Enine Kesiti incelendiğinde;
✩ Yaprağın üstünde üst epidermis, altında da alt epidermis bulunur. Bu hücreler renksiz olduğu için güneş ışığını alttaki kloroplastlı hücrelere geçirir.
✩ Epidermisin hemen altında kütikula tabakası bulunur.
✩ Palizat parankiması ve sünger parankiması hücreleri kloroplast içerdiği için fotosentez yaparlar. Bu iki tabakaya mezofil tabakası denir.
✩ İletim doku kloroplastsızdır. Ksilem ve floemden oluşur.
(detaylar ve örnekler videoda)

Yaprak bitkinin;
→ terlemesinin
→ fotosentez yapmasının
→ gaz alışverişinin
en yoğun yapıldığı yerdir.

YAPRAK AYASI

Yaprağın;
→ yeşil kısımlı
→ damarlı
→ ince ve geniş
olan kısmıdır.

→ Gövdeden çıkan yapraklar şekil olarak farklılık gösterse bile genel olarak yaprak, YAPRAK AYASI ve YAPRAK SAPI ndan oluşur.
→ Yaprak ayasının genişliği bitkiye daha fazla ışığı soğurabilme ve daha fazla terleme yapabilme özelliğini verir.
! Bu nedenle kurak bölge bitkilerinde yaprak ayası küçülmüştür.

✩ Yaprak ayasının şekli;
Tek Çeneklilerde , Çift Çeneklilerde
PARALEL DAMARLI AĞSI DAMARLIDIR.

Yaprak Sapı
→ Yaprak ayasını gövdeye bağlayan kısımdır. Ayrıca gövdeden gelen iletim demetlerini de yaprağa bağlar.

! Yaprakta fotosentez yoğunluğu;
Palizat Parankiması > Sünger Parankiması > Stoma

Tek Çenekli Bitki (Monokotil)

→ Genellikle yaprak sapı yoktur.
→ Yaprakları kılıçsıdır.
→ Paralel damarlıdır.
→ İletim demeti düzensizdir.
→ Saçak köklüdür.

Çift Çenekli Bitki (Dikotil)

→ Yaprak sapı bulunur.
→ Geniş ve parçalı yapraklıdır.
→ Ağsı damarlıdır.
→ İletim demeti düzenlidir.
→ Kazık köklüdür.

Kurak Bölge Bitkilerinde Yaprakların Özellikleri
→ Kütikula kalındır.
→ Yaprak ayası dardır.
→ Stoma sayısı az ve derindedir.
→ Hücreler arası boşlukları azdır.
→ Damarları belirgindir.
→ Güneş ışığının ve ısının fazlasını yansıtan tüyleri vardır.

Bitkisel Organlar konusundan sonraki konu Bitkisel Hormonlar dır.
Youtube deki Bitkisel Organlar videoma buradan gidebilirsiniz.

BİTKİ BİYOLOJİSİ #3
BİTKİSEL HORMONLAR

Bitkisel Hormonlar;

Bitkilerde sinir sistemi bulunmaz. Bu nedenle büyüme ve gelişme genler tarafından kontrol edilse de büyümede çevresel faktörler ve hormonlar da oldukça etkilidir.

Çevresel Faktörler
→ Sıcaklık
→ Işık
→ Su
→ Toprak
→ Yer Çekimi
→ Ortam Gazları

Hormonal Faktörler
→ Oksin
→ Giberellin
→ Sitokinin
→ Etilen
→ Absisik Asit

Bitkide görev alan hormonlar belirli bir dokudan salgılanır ve başka tarafa taşınabilir. Bitkisel hormonların üretildiği hücrelere endokrin bez DENMEZ!
→ Bitkilerde hormon üreten hücreler; kök ucu, gövde ucu, meyve, tohum ve genç yapraklardır.

OKSİN

→ Keşfedilen ilk bitki hormonudur.
→ Meyve gelişimini uyarır, yaprak ve meyvenin dökülmesini engeller.
→ BİTKİDE BÜYÜMEYİ TEŞVİK EDER. → Gençlik Hormonu gibi düşün.
→ Meristematik kök ve gövde uçlarında, yeni gelişmekte olan yapraklarda, çiçekte, gelişen meyve ve tohumda sentezlenir.
→ Fazla salgılanması ile etilen salgılanmasına sebep olur ve büyümeyi durdurur.
→ Gövdenin uzamasını, kökün toprak içinde ilerlemesini sağlar (Uç Meristemde bulunduğu için).
→ Yan tomurcukların oluşmasını önler. → (Gövde uzasın diye)
→ Solunumu hızlandırır. Çiçeklenmeyi artırır. Fototropizmada etkilidir.
→ Bitkide daima bulunmak ZORUNDADIR.

GİBERELLİN

→ Bitki kökü, genç yapraklar, tohum embriyosu ve meristematik dokularda üretilir.
→ Bitkide daima bulunmak zorunda değildir, bazı zamanlarda gereklidir.
→ Tohumu uyku halinden çıkararak çimlenmeyi başlatır.
→ Çimlenmede rol oynayan ve nişastayı parçalayan enzimlerin sentezini teşvik eder.
→ Hücre bölünmesini sağlayarak gövdenin uzamasını sağlar. Bu nedenle giberellin eksikliğinde cüce bitkiler oluşur.
→ Çiçeklenmeyi hızlandırır.
→ Meyvelenmeyi çabuklaştırır. Ancak meyvenin olgunlaşmasında bir etkisi yoktur.
! Büyümeyi teşvik edici.

SİTOKİNİN

→ Kökte sentezlenir ve diğer organlara taşınır. Ayrıca tohumdaki embriyo ve büyümekte olan yaprak ve meyvede üretilir.
→ Sitokinin yaprakta yaşlanmayı geciktirir. Çiçeklenmeyi teşvik eder. => Çiçekçi hormonu diye kodla
→ Sitokinin tek başına etki gösteremez. Oksin ile birleşmesi durumunda hücre bölünmesi olur ve hücre kümeleri meydana gelir.
→ Bu kümeli yapıya kallus denir. ⇒ Kallustaki hücrelerin farklılaşmasıyla sürgün sistemi gelişir.
→ Tohum çimlenmesini, sürgünlerin uyku halinden çıkmasını ve yan dal oluşumunu, çiçek gelişimini sağladığı gibi kloroplast oluşumunda da görev alır.

ETİLEN

→ Yaralanma ve stres anında salgısı artar.
→ Bitkinin tüm organlarında üretilebilir.
→ Meyvelerin olgunlaşmasını sağlar. Olgunlaştıktan sonra salgılanmaya devam ederse meyve çürür.
→ Gaz fazındaki tek hormondur. Böylece etrafındaki bitkileri de etkiler.
→ Yaprak ve çiçeklerin yaşlanmasına ve solmasına neden olur.
→ Büyüme engelleyici
→ Yaprak dökümünü (senesens) uyarır.
→ Bitkilerde programlanmış hücre ölümlerinin gerçekleşmesinden sorumludur.

ABSİSİK ASİT

→ Özellikle kuraklık stresi altındaki bitkilerde bol miktarda sentezlenen ve büyümeyi engelleyen hormondur.
→ Tohum ve tomurcuk dormansisini (uyku halini) teşvik eder.
→ Bölünmeyi engeller.
→ Çiçeklenmeyi inhibe eder.
→ Yaprak dökümünü hızlandırır.
→ Hemen hemen bitkinin tüm kısımlarında sentezlenebilir.
→ Stomaların kapanmasına neden olur.
→ Stres hormonudur.

KAP GEÇ
⇒ Etilen ve Absisik Asit
→ Büyüme ve gelişmeyi YAVAŞLATIR.

⇒ Sitonik Giberellin ve Oksin
→ Büyüme ve gelişmeyi HIZLANDIRIR.

Bitkisel Hormonlar konusundan sonraki konu Bitkilerde Hareket dir.
Youtube deki Bitkisel Hormonlar videoma buradan gidebilirsiniz.

BİTKİ BİYOLOJİSİ #4
BİTKİLERDE HAREKET

Bitkilerde Hareket;

Bitkisel Hareketler
Tropizma (Yönelim) ⇒ Uyaranın yönüne bağlıdır.
→ Fototropizma
→ Geotropizma
→ Kemotropizma
→ Hidrotropizma
→ Travmatropizma
→ Tigmotropizma

Nasti (Irganım) ⇒ Uyaranın yönüne bağlı değildir. Etkili faktör T.B.’dır.
→ Fotonasti
→ Sismonasti
→ Termonasti

Tropizma Hareketleri

→ Tropizma hareketleri uyaranın yönüne bağlı hareketlerdir. Verdikleri tepki, uyarı yönünde veya uyaranın tersi yönünde olabilir.

→ Hareket uyarana doğru ise pozitif tropizma, uyarı yönüne ters ise negatif tropizma adını alır.
! Tropizma hareketleri OKSİN hormonunun etkisi ile açığa çıkar.

Fototropizma
→ Bitkinin ışık kaynağına doğru yönelmesidir
→ Gövdede pozitif, kökte negatif gerçekleşir.
→ Gövde ucundan salgılanan oksin ışığı sevmez. Bu nedenle ışığın geldiği tarafta daha az birikir.
→ Oksinin fazla biriktiği yerde büyüme daha hızlı olacağı için asimetrik büyüme gerçekleşmiş olur.

Geotropizma (Gravitropizma)
→ Bitkide yerçekimine doğru yapılan yönelim hareketidir. Gövdede negatif, kökte pozitif gerçekleşir.

Hidrotropizma
→ Bitki organlarının suyun bulunduğu tarafa doğru yönelmesidir.

Tigmotropizma
→ Bitkilerin dokunmaya karşı gösterdiği yönelimdir. Sarılıcı bitkiler buna örnek verilebilir.

Kemotropizma
→ Bitki organlarının kimyasal uyartılara karşı yaptığı harekettir. Pozitif ve negatif de olabilir.
⇒ Pozitif → su ve gübreye doğru ise
⇒ Negatif → aşırı tuz ve kirece doğru ise

Travmatropizma
Bitki organlarının yaralanma nedeniyle gösterdiği yönelim hareketidir. Bitki yaralı bölgenin tersi doğrultusunda büyüme gösterir.

Nasti Hareketleri

→ Uyaranın yönüne bağlı olarak gerçekleşmeyen bu hareket sonrası bitki uyartının geldiği yönü önemsemeden bütün kısımları ile uyarana tepki gösterir.

Fotonasti
→ Işık şiddetine bağlı olarak gösterilen açılıp kapanma hareketidir.
Örnek;
• Akşam sefası bitkinin çiçeklerinin karanlıkta açılıp, aydınlıkta kapanması gibi.

Termonasti
→ Sıcaklık etkisiyle görülen harekettir.
Örnek;
• Lalelerin 5 – 10 0C’de kapanması, 15 – 20 0C’de açılması gibi.

Sismonasti
→ Dokunma ve sarsıntı etkisiyle meydana gelen harekettir.
Örnek;
• Küstüm otuna değildiğinde yapraklarını kapatması
• Böcekkapan bitkisine böcek dokununca yapraklarını kapatması

Tropizmada Oksin Hormonunun Etkisi

Kleoptil
→ Yulaf filizine tek yönden ışık veriliyor.
→ Yulaf filizine tek taraftan ışık verildiğinde oksin hormonu ışıktan kaçacağı için oksinin daha fazla biriktiği yerde büyüme daha fazla olur ve yulaf filizi ışığa doğru yönelir.
(detaylar ve örnekler videoda)

→ Uç kısmı alüminyum folyo ile sarılmış ve yandan ışık verilmiş. → (detaylar ve örnekler videoda)
→ Alüminyum folyo ışık geçirmediğinden oksin herhangi bir yere birikmez. Eşit olarak dağıtılır. Büyüme olur ancak yönelme olmaz.
(detaylar ve örnekler videoda)

→ Uç kısmı kesildikten sonra kesilen bölgenin bir tarafına agar blok yerleştirilmiş → (detaylar ve örnekler videoda)
→ Oksin emdirilmiş agar, yulaf filizinin bir köşesine konduğunda konulan kısımda oksin, agarı geçip filize ulaşacağı için o bölgede asimetrik büyümeye neden olur.
(detaylar ve örnekler videoda)

→ Yulaf filizinin uç kısmına tamamen mika geçirilmiş → (detaylar ve örnekler videoda)
→ Yulaf filizi mika ile tamamen kesilirse uç kısmı ölür. Bu nedenle büyüme de yönelme de olmaz.
(detaylar ve örnekler videoda)

FOTOPERYODİZM

→ Bitkilerin gün uzunluğuna verdikleri biyoloji yanıta denir.
→ Bazı bitki türleri normal gelişme ve üreme olgunluğuna erişebilmek için belirli bir süre ışık veya belirli bir süre karanlık periyoduna ihtiyaç duyarlar.
→ Üreme olgunluğuna erişmek için bitkilerin ihtiyaç duyduğu ışık alma süresi kritik gün uzunluğu, karanlık süresi de kritik gece uzunluğu olarak ifade edilir.

Fotoperyodizme göre bitkiler;

⇒ uzun gün bitkileri
⇒ kısa gün bitkileri
⇒ nötr gün bitkileri
olmak üzere 3 grupta incelenir.

Kısa Gün Bitkileri
→ Gece > Gündüz
→ Yaz sonu, sonbahar veya kış mevsimlerinde çiçek açar. Bu bitkinin çiçek açması için gün uzunluğunun kritik değerin altına düşmesi, gece uzunluğunun kritik değerin üzerine çıkması gerekir (Kritik gün uzunluğu 14 saatir).
Örnek;
• Çilek, patates, soya

Uzun Gün Bitkileri
→ Gündüz > Gece
→ İlkbahar ve yaz aylarında çiçeklenen bitkilerdir.
→ Bu bitkinin çiçek açması için gün uzunluğunun kritik değerin üzerine çıkması, gece uzunluğunun da kritik değerin altına düşmesi gerekir.
Örnek;
• Ispanak, arpa, buğday, turp

Nötr Gün Bitkileri
→ Gün uzunluğundan etkilenmezler. Bu nedenle daha avantajlıdırlar.
→ Fotoperyodun dışındaki sinyallere tepki olarak çiçek açar. Örneğin; mevsimsel yağışlardaki değişim ya da bitkinin belli bir büyüklüğe gelmesi gibi…
Örnek;
• Domates, pamuk, ayçiçeği

Bitkilerde Hareket konusundan sonraki konu Bitkilerde Beslenme dir.
Youtube deki Bitkilerde Hareket videoma buradan gidebilirsiniz.

BİTKİ BİYOLOJİSİ #5
BİTKİLERDE BESLENME

Bitkilerde Beslenme;

→ Bitkiler organik maddeleri kendileri üretir ancak inorganik maddelere ihtiyaç duyarlar.
→ Toprakta çözünmüş olarak bulunan mineral maddelerin bitkiler tarafından alınması gerekir.

Bitkilerin fazla gereksinim duyduğu elementlere makro elementler denir.
N = Azotlu bileşiklerin sentezinde
C, H, O = Tüm organik bileşiklerin yapısında
Mg = Klorofilin yapısında
S = Aminoasitlerin yapısında
P = Nükleik asit ve ATP’nin yapısında
Ca = Çeper oluşumunda
K = O.B’ın ayarlanmasında

Bitkilerin az gereksinim duyduğu elementlere mikro elementler denir.
Zn = Klorofilin sentezinde
Cu = Enzimlerin aktifleştirilmesinde
Cl = Hücre bölünmesinde
Fe = Klorofilin sentezinde görev alan enzimin aktifleştirilmesinde

GÖREVLİDİRLER.

→ Bitki gelişimi için gerekli elementlerden ortamda miktarı az olana göre gelişim sınırlanır. Bu duruma minimum yasası denir.
→ Bazı bitkiler, su ve mineral alımını artırmak için bazı bakteri ve mantar türleri ile ortak yaşam kurarlar.

→ Bazı bitkiler köklerinde nodül ya da mikoriza gibi yapılar bulundurur. Kökte bulunan bu yapılarla beslenme imkânı artırılır.

MİKORİZA

→ Görünce mantar aklına gelsin.
→ Mantar ve bitki kökleri arasındaki mutualist birlikteliktir.
→ Mantar hifleri bitkinin yüzey alanını genişleterek fosfat, su ve minerallerin emilmesini sağlar.
→ Buna karşılık bitkinin fotosentezle ürettiği organik maddelerden faydalanırlar.

NODÜL

→ Nodül ya da rhizobium görünce aklına bakteri gelsin.
→ Rhizobium bakterileri azot ihtiyacı fazla olan fasulye, soya, bezelye, bakla gibi bitkilerin köküne yerleşerek nodül adı verilen yumrular oluşur.
→ Bakteriler havanın serbest azotunu tutarak bitkinin azot ihtiyacını karşılamış olur.
→ Bitki de bakterilere ihtiyaç duyduğu organik besinleri sağlar.

Bitkilerde Beslenme konusundan sonraki konu Bitkilerde Madde Taşınması dır.
Youtube deki Bitkilerde Beslenme videoma buradan gidebilirsiniz.

BİTKİ BİYOLOJİSİ #6
BİTKİLERDE MADDE TAŞINMASI

Bitkilerde Madde Taşınması;

! Taşıma sistemi bitkilerdeki tek sistemdir. Damarlı bitkilerde bulunur (Eğrelti otu, açık ve kapalı tohumlu bitkiler).

⇒ Damarları bitkilerde iletim demetleri
ksilem → inorganik
floem → organik
maddeleri taşır.

✩✩✩ Damarsız bitkilerde taşıma sistemine gerek duyulmaz (Su yosunu, kara yosunu, ciğer otu).
✩✩✩ Madde alımı hücre zarı yüzeyiyle olur. Nemli ortamlarda yaşarlar.
✩✩✩ Bu bitkilerin kök, gövde ve yaprakları olmadığı için fazla büyüyemezler.

İnorganik Maddelerin Taşınması iki şekilde gerçekleşir;
→ su ve minerallerin emilimi
→ su ve minerallerin gövde ve yapraklara taşınması

Organik Maddelerin Taşınması (Basınç Akış Teorisi)
→ Su ve Minerallerin Emilimi ⇒ Emici Tüyler ile gerçekleştirilir.
Kökteki emici tüyler topraktan aldığı mineral ve tuzları biriktirir. Bu birikim, emici tüylerdeki osmotik basıncın toprağa göre daha yüksek olmasını sağlar. Bu sayede kökteki emici tüylere osmozla su geçer. =>
Bu sayede; su osmoz ile mineraller ise aktif taşıma ile alınır.
Bazı bakteriler, su ve mineral emilimini artırmak için bazı bakteri ve mantarlarla ortak yaşam kurar. Nodül ya da mikoriza adı verilen özelleşmiş yapılarla kurulan ortak yaşamla canlıların beslenme imkânı artmış olur.

Su ve Minerallerin Gövde ve Yapraklara Taşınması
3 faktör etkilidir.
→ kılcallık
→ kök basıncı
→ kohezyon – gerilim
kuvvetleri ile gerçekleştirilir.

En çok etki edenden en az etki edene doğru;
Kohezyon gerilim > Kök Basıncı > Kılcallık

Kılcallık

→ Ksilem çok ince borulardan oluşur.
→ Ksilem çeperleri adhezyon kuvveti sayesinde (farklı moleküllerin birbirini çekmesi) su moleküllerinin çepere tutunmasını sağlar. Böylece suyun yükselmesi daha kolay gerçekleşmiş olur.
(detaylar ve örnekler videoda betulbiyoloji.com)

Kök Basıncı

→ Kök hücresi osmotik basıncını her zaman toprağındakinden yüksek tutar. Bu osmotik basınçlar arasındaki farkla kök basıncı oluşur.
→ Bu basınç sayesinde su, gövde içinde yukarılara doğru ilerler.

Bunu şöyle sağlar.
→ kökte mineral ve tuz biriktirmesiyle
→ depolanmış nişastanın hidroliz edilmesiyle

✩ Bitkiye suyun girişini sağlayan ilk etmendir.
→ Kök basıncı ksilemdeki suyun hidatot adı verilen yapılardan dışarı çıkmasını sağlar. Bu olaya guttasyon (damlama) denir. Sabahın erken saatlerinde yaprak uçlarında bulunan damlacıklar örnek verilebilir. Gutasyon ile su ile birlikte mineral de atılır.

Kohezyon – Gerilim

Bunu → Yumurtlayan Kalem Gibi Düşün
(detaylar ve örnekler videoda betulbiyoloji.com)

→ Yapraklarında terleme ile kaybedilen su nedeniyle bir emme kuvveti oluşur.
→ Adhezyon ve kohezyon kuvvetleri sayesinde su molekülleri ksilemde alttan yukarı doğru suyun ilerlemesini sağlar.
→ Böylece kökteki su yukarı çekilmesiyle osmotik basınç artar ve topraktan su çekilir.
⇒ Suyun taşınması tek yönlüdür ve Enerji Harcanmaz.

KAP GEÇ

Terleme
→ Suyun buhar halinde atılmasıdır.
→ Stoma, lentisel ve ince kütikula tabakasından gerçekleşir.
→ Emme kuvveti etkisi ile olur. Sadece su atılır.
→ Terleme hem gündüz hem gece gerçekleşir. Ancak gündüz geceye göre daha fazla olur.

Gutasyon (Damlama)
→ Suyun sıvı halde atılmasıdır.
→ Hidatotlardan yapılır.
→ Kök basıncı etkisi ile olur.
→ Su ve mineraller atılır.

Terlemeyi Etkileyen Bazı Çevresel Faktörler
→ Havanın nemi: Arttıkça terleme azalır.
→ Rüzgâr: Şiddetinin artması terlemeyi artırır (yaprak yüzeyinde suyu uzaklaştırdığı için).
→ Sıcaklık: Aşırı derecede artması terlemeyi önce artırır, sonra azaltır.
(detaylar ve örnekler videoda betulbiyoloji.com)

Suyun Taşınmasında Stomaların Rolü

→ Bitkilerde terleme ile su kaybı büyük oranda stomalar ile yapılır.
→ Bekçi hücrelerin şekil değiştirmesi stomaların açılıp kapanmasına neden olur.
→ Stoma; gün içinde yaprak yüzeyine ulaşan ışık şiddeti arttıkça açılır, ışığın şiddeti azalınca kapanır.
(detaylar ve örnekler videoda betulbiyoloji.com)

Stoma Açık
• Gündüzleri komşu hücre → bekçi hücreye aktif taşıma ile K⁺ verir. Böylece O.B. artar.
• Bu sırada stomalarda fotosentezin yapılması sırasında CO₂ kullanılır. CO₂’nin kullanılmasıyla pH artar.
• pH’ın artması ile nişastayı sindiren enzim aktifleşir. Buna bağlı olarak glikoz miktarı artar. O.B. arttığı için de komşudan → bekçiye su geçer.
• Böylece bekçi hücrede T.B arttığı için stoma açılır.

KISACA

Stoma Açık
→ Gündüz
→ pH ≥ 7
→ Fotosentez + Solunum
→ Komşu hücre → su → Bekçi hücre
→ Komşu hücre → K⁺ → Bekçi hücre
→ Glikoz miktarı artar.
→ CO₂ miktarı azalır.
(detaylar ve örnekler videoda betulbiyoloji.com)

Stoma Kapalı
→ Gece
→ pH < 7
→ Solunum
→ Bekçi hücre su -> Komşu hücre
→ Bekçi hücre K⁺ -> Komşu hücre
→ Glikoz miktarı azalır.
→ CO₂ miktarı artar.
(detaylar ve örnekler videoda betulbiyoloji.com)

Organik Maddelerin Taşınması (Basınç Akış Teorisi)

→ Bitkilerde fotosentezle üretilen organik maddeler floemle taşınır.
→ Taşıma çift yönlü gerçekleşir. Bu nedenle ksileme göre daha yavaş gerçekleşir.
→ Organik maddelerin oluştuğu yer KAYNAK HÜCRE, kullanıldığı yer HAVUZ HÜCRE olarak adlandırılır.
→ Kaynak hücreler genellikle olgun yapraklar iken havuz hücreler kök ve meyve gibi organlardır.
→ Organik maddelerin floemde taşınması basınç akış teorisi ile açıklanır.

1) Fotosentezle üretilen organik besinler kaynak hücrelerinden arkadaş hücrelerine aktif taşıma ile pompalanır. Yine ATP harcanarak kalburlu borulara gönderilir. Bu geçiş ile kalburlu boruların O.B. artar ve osmozla ksilemden kalburlu borulara su geçer.
2) Suyun geçişi ile birlikte bir basınç oluşur (Basınç akış teorisi). Bu basıncın etkisiyle kalburlu borulardan havuz hücrelerine aktif taşıma ile besin geçişi olur.
3) Besin geçişi ile kalburlu borularda besin derişimi azalır, su derişimi artar.
4) Kalburlu borulardaki su osmozla tekrar ksileme geçer ve döngü bu şekilde devam eder.
(detaylar, örnekler ve şekiller videoda betulbiyoloji.com)

Bitkilerde Madde Taşınması konusundan sonraki konu Bitkilerde Eşeyli Üreme dir.
Youtube deki Bitkilerde Madde Taşınması videoma buradan gidebilirsiniz.

BİTKİ BİYOLOJİSİ #7
BİTKİLERDE EŞEYLİ ÜREME

Bitkilerde Eşeyli Üreme;

Çiçek, tohumlu bitkilerin üreme organıdır. Tozlaşma, döllenme, tohum ve meyve oluşumu gibi olaylar çiçekte gerçekleşir.

→ DİŞİ ORGAN
– Tepecik
– Dişicik borusu
– Yumurtalık
→ ERKEK ORGAN
– Başçık
– Sapçık
→ TAÇ YAPRAK
→ ÇANAK YAPRAK
→ ÇİÇEK SAPI
(detaylar, örnekler ve çizimler videoda, betulbiyoloji.com)

Bir çiçek yukarıda verilen yapıların tamamına sahipse tam çiçek (hermafrodit) adını alırken, yanda verilen yapılardan bir ya da daha fazlasını içermiyorsa eksik çiçek adını alır.

⇒ Kapalı Tohumlu bir çiçeğin yapısı dıştan → içe doğru;
⇒ Çanak Yaprak → Taç Yaprak → Erkek Organ → Dişi Organ’dan oluşur.

ÇİÇEĞİN KISIMLARI

Çanak Yaprak

→ Çiçeğin en dış kısmında bulunur.
→ Yeşil renklidir. Fotosentez yapabilir.
→ Çiçek tomurcuktayken iç organları korur.

Taç Yaprak

→ Parlak renklidir.
→ Renkleri sayesinde böceklerin ilgisini çekerek tozlaşmaya yardımcı olur.

Erkek Organ

→ Sapçık (flament)
→ Başçık (anter)
→ olmak üzere iki kısımdan oluşur.
→ Sapçık başçığı taşır. Başçıkta ise erkek üreme hücrelerini taşıyan polenler üretilir.

Dişi Organ:

→ Yumurtalık
→ Dişicik borusu
→ Dişicik tepesi
olmak üzere 3 kısımdan oluşur.

→ Yumurtalığın içinde tohuma dönüşecek tohum taslakları bulunur.
→ Yumurtalığın tepeciğe kadar uzanan boyun kısmına dişicik borusu denir.
→ Dişicik borusunun üzerinde tepecik bulunur.
→ Tepecik nemli ve yapışkan olduğu için polenler tutulup, çimlendirilir.

Eksik Çiçek

→ Sadece erkek organ taşıyorsa → Erkek Çiçek
→ Sadece dişi organ taşıyorsa → Dişi Çiçek adını alır.

⇒ Dişi ve erkek çiçekler, aynı bitki üzerinde bulunuyorsa böyle bitkilere TEK EVCİKLİ (MONOİK) adı verilir. Örnek: Karpuz, mısır, ceviz…

⇒ Dişi ve erkek çiçekler, farklı bitkiler üzerinde bulunuyorsa böyle bitkilere İKİ EVCİKLİ (DİOİK) adı verilir. Örnek: Söğüt, incir, kivi…

Bitkilerde eşeyli üreme

→ Gamet Oluşumu
→ Tozlaşma
→ Döllenme
→ Tohum Oluşumu
4 basamakta tamamlanır.

Erkek Üreme Hücrelerinin Oluşumu
Başçık polenlerin oluştuğu kısımdı.
Başçık içindeki polen keseleri içinde çok sayıda 2n kromozomlu mikrospor ana hücresi (polen ana hücresi) bulunur. Her bir polen ana hücresi mayozla n kromozomlu 4 hücre meydana getirir. Her bir mikrosporun mitoz bölünme geçirmesiyle ikişer çekirdekli polenler oluşur. Küçük ve döllenmede görev alan generatif (üretken), büyük ve polen tüpünün oluşumunu sağlayan ise vejetatif (tüp) çekirdek adını alır.
(detaylar, örnekler ve çizimler videoda, betulbiyoloji.com)

✩✩✩ Sonuçta oluşan polen hücresinin iki çekirdekli olmasının sebebi; çekirdek bölünmesinin gerçekleşip sitoplazma bölünmesinin gerçekleşmemiş olmasıdır.

! Bitkilerde polen yapısı türe özgü olması nedeniyle sınıflandırmada kulanılır.

Rüzgârda Tozlaşan

→ Polenleri genellikle hafif ve düz yüzeyli

Böcek, kuş vs. ile Tozlaşan

→ Polenleri daha ağır, desenli ya da çıkıntılıdır.

Dişi Üreme Hücresinin Oluşumu

Ovaryum
Tohum taslağı
Megaspor ana (makrospor ana) hücresi (2n)
Mayoz
Erir
Megaspor (n)
Büyür
Megaspor (n)
3 kez mitoz
Antipot çekirdekler
Polar çekirdekler
Yumurta
Sinerjit çekirdekler
Embriyo kesesi
(detaylar, örnekler ve çizimler videoda, betulbiyoloji.com)

Yumurtalığın içinde bir ya da çok sayıda tohum taslağı bulunur. Tohum taslağı içinde 2n kromozomlu megaspor ana hücresi bulunur. Bu hücrelerin mayoz geçirmesiyle 4 megaspor (n) hücresi oluşur. Oluşan hücrelerden 3 tanesi erir, geriye kalan 1’i büyümeye devam eder. Megasporun çekirdeği art arda 3 kez mitoz geçirmesiyle 8 çekirdekli embriyo kesesi oluşur.

✩ Antipot ve sinerjit çekirdekler polen tüpünü embriyo kesesine doğru çeker.

TOZLAŞMA

Erkek organın başçığından polenlerin dişi organın tepeciğine ulaşmasına tozlaşma denir. Su, rüzgâr, hayvanlar ve insanlar aracılığıyla gerçekleştirilir.

Bitkilerde tozlaşma 2 şekilde gerçekleşir.
Kendi Kendine Tozlaşma
• Bir çiçekteki polenin aynı çiçeğin dişi organının tepeceğine ulaşması ile olur.
• Bu tür bir tozlaşmanı olabilmesi için polen ve yumurta oluşumunun aynı zamana denk gelmesi gerekir.
(detaylar, örnekler ve çizimler videoda, betulbiyoloji.com)

Çapraz Tozlaşma
• Bir bitkinin çiçeğinde polenin aynı türden başka bir bitkinin çiçeğine taşınmasına denir.
• Kalıtsal çeşitlilik ve yeni gen kombinasyonları sağladığı için çevresel değişikliklere uyum artar.
(detaylar, örnekler ve çizimler videoda, betulbiyoloji.com)

DÖLLENME

→ Polen, tozlaşmayla dişi organın tepeciğine taşınır.
→ Polen içinde bulunan iki çekirdekten büyük olanı (vejetatif) polen tüpünü oluşturur.
→ Polen içindeki küçük çekirdeğin (generatif) mitoz geçirmesi ile spermler oluşur.
→ Mikropil adı verilen açıklıktan içeri giren spermlerden biri yumurtayı dölleyerek 2n kromozomlu zigotu oluşturur.
→ İçeri giren diğer sperm ise polar çekirdekleri döller ve 3n kromozomlu triploit çekirdeği yani endospermi (besi doku) oluşturur.
✩ İki spermin gerçekleştirdiği bu olaya çift döllenme denir.

Sözün Özü

Sperm (n) + Yumurta (n) → (Döllenme) → Zigot (2n) → (Mitoz) → Embriyo (2n)
Sperm (n) + Polar Çekirdekler (2n) → Triploit Çekirdek (2n) → (Mitoz) → Endosperm (Besi Doku) (3n)

Döllenmeden Sonra Oluşan Yapılar
1) Zigot → mitozla → Embriyoyu
2) Triploit çekirdek → (mitozla) → Endospermi
3) Yumurtalık → Meyveyi
4) Tohum taslağı → Tohumu
5) Tohum taslağının dış çeperinin kalınlaşması → Tohum kabuğunu OLUŞTURUR.
(detaylar ve örnekler videoda betulbiyoloji.com)

Tohum Oluşumu

→ Döllenmeden sonra tohum taslağının farklılaşması ile oluşan yapıdır.

Yapısı dıştan içe doğru
Kabuk → Endosperm → Embriyo gibi yapılardan oluşur.

Kabuk

→ Döllenmeden sonra tohum taslağının dış çeperinin kalınlaşması ile oluşur.
→ Embriyoyu olumsuz çevre şartlarına karşı korur.

Endosperm

→ Döllenmeden sonra triploit çekirdeklerden oluşan 3n kromozomlu yapıdır.
→ Embriyoyu çevreler ve besin depo eder. Embriyoyu çimlenme sırasında ve öncesinde besler.

Embriyo

→ Döllenmeden sonra zigotun mitoz geçirmesiyle oluşur. Yapısında embriyonik kök, gövde ve çenek (yaprak) bulunur.
→ Çenek besini depolayan etli kısımdır.
→ Tohum taslağında bir çenek bulunduranlara tek çenekli, iki çenek bulunduranlara çift çenekli denir.
⇒ Tek çenekli → mısır
⇒ Çift çenekli → fasulye

MEYVE OLUŞUMU

→ Yumurtalık döllenmeden sonra gelişerek meyveyi oluşturur.
→ Uyku halindeki tohumların korunmasını ve yayılmasını sağlar.

Meyveler

→ Basit
→ Bileşik
→ Kümeli
olmak üzere 3 grupta incelenir.

Basit Meyve: Bir çiçeğe ait sadece bir ovaryumun gelişmesi ile oluşur. Örn: Portakal, limon, kayısı, şeftali
Bileşik Meyve: Bir çiçek sapına bağlı birden fazla çiçeğe ait ovaryumun bütün olarak gelişmesiyle oluşur. Örn: Ananas
Kümeli Meyve: Bir çiçeğe ait birbirinden ayrı yumurtalıkların bütün olarak gelişmesiyle oluşur. Örn: Böğürtlen, çilek, dut

Dormansi

→ Tohum oluşumunun sonlarına doğru tohum içindeki su oranının %15’in altına düşmesi ile embriyo gelişiminin durması ile embriyonun çimlenmeye kadar uyku durumuna geçmesine denir. Dormanside metabolik hız çok yavaştır ve embriyonun büyümesi gerçekleşmez.
→ Tohumlarda olumsuz çevre şartlarına karşı dormansi ile korunmuş olur. Çevre şartları düzeldiğinde tohum dormansiden çıkar ve çimlenir.

Çimlenme

→ Olgun bir tohumdaki embriyonun uygun koşullarda tohum kabuğunu yararak yeni bir bitkiyi meydana getirmesine denir.
! Çimlenme için; su, oksijen ve sıcaklık gereklidir. Toprak ve CO₂ gerekli değildir. Işık bazı bitkiler için gerekli iken bazıları için değildir.
(detaylar ve çizimler videoda, betulbiyoloji.com)

⇒ Çimlenmeden önce fotosentez olmaz. Sadece solunum yapıldığı için bitkinin kuru ağırlığı azalır.
⇒ Çimlenmeden sonra fotosentez ile ağırlık artmaya başlar.

Bitkilerde Eşeyli Üreme konusuyla Bitki Biyolojisi ünitesini bitiriyoruz. Sonraki Konu 12. Sınıf Biyoloji 4. Ünitesi Canlılar ve Çevre dir.
Youtube deki Bitkilerde Eşeyli Üreme videoma buradan gidebilirsiniz.