9. Sınıf Biyoloji Konuları

9. Sınıf Biyoloji Konuları

→ Merhaba arkadaşım. 8. sınıf bitirdin artık liseye başladın ve artık biraz daha büyüdüğünü hissediyorsun. Evet biraz daha büyüdün ve artık ilkokul ile ortaokulu geride bıraktın

→ Biyoloji çok keyifli bir derstir her ne olursa olsun sakın önyargıyla yaklaşma, konu anlatım videolarımı üç beş dakika izle ne kadar keyifli olacağını göreceksin. Öğrendikçe şaşıracaksın şaşırdıkça daha fazlasını öğrenmek isteyeceksin.

→ Yeni başladığın 9. Sınıf Biyoloji Konuları merak ediyorsun. Endişelenme bütün konuları keyifli bir şekilde beraber halledeceğiz ben yanında olacağım. Kısa ve net bir şekilde 9. Sınıf konuları neler onları söyleyeceğim.

→ 9. sınıf konu anlatımı videolarımda tüm 9. Sınıf ünitelerinin konu anlatımlarını yaptım youtube de “9. Sınıf BETÜL BİYOLOJİ” yazarak videolarıma ulaşabilirsin. Youtube kanalımdaki oynatma listelerimden de güzel bir şekilde hem konu anlatımlarını hem soru çözümlerini bulabilirsin.

9. Sınıf Biyoloji Konuları 3 Üniteden Oluşmaktadır.

1. Ünite
Yaşam Bilimi Biyoloji

2. Ünite
Hücre

3. Ünite
Canlıların Çeşitliliği ve Sınıflandırılması

Şimdi ise ünitelerin alt kırılımlarında hangi konuları göreceksin onlara bakalım.

→ 9. Sınıf Biyoloji nin en zor senesidir diyebilirim. Bu nedenle bu seneyi çok verimli bir şekilde değerlendirmeni istiyorum. Bu zorluğu atlatmak için de Biyolojiyi kısımlara ayırarak daha kolay anlamanı sağlamak istiyorum.

→ Bu kırılımları da daha kolay olması için “BETÜL BİYOLOJİ” youtube kanalımda konu anlatımlarımda uyguladığım “kısımlara ayırma” şekliyle yazıyorum.
Sonraki senelerde biyoloji dersinde sorun yaşamamak istiyorsan 9. Sınıf konularını eksiksiz halletmelisin ve bunu yapabileceğine inanıyorum.

Ünitelerin alt kırılımlarına birlikte bakalım.

9. Sınıf Biyoloji 1. Ünite Konuları
Yaşam Bilimi Biyoloji
– Canlıların Ortak Özellikleri
– Canlıların Yapısındaki Temel Bileşikler
– İnorganik Bileşikler
– Organik Bileşikler
• Karbonhidratlar
• Lipitler (Yağlar)
• Proteinler
• Enzimler
• Vitaminler ve Hormonlar
• Nükleik Asitler
• ATP

9. Sınıf Biyoloji 2. Ünite Konuları
Hücre
– Prokaryot ve Ökaryot
– Hücre Zarı ve Hücre Duvarı
– Hücre Zarından Madde Geçişleri  (Küçük Maddelerin Geçişi)
– Hücre Zarından Madde Geçişleri  (Büyük Maddelerin Geçişi)
– Organeller
• Ribozom, Golgi, ER (Endoplazmik Retikulum)
• Lizozom, Peroksizom, Koful
• Mitokondri, Kloroplast, Sentrozom
– Hücre İskeleti Elemanları ve Çekirdek
– Hücrelerin Karşılaştırılması

9. Sınıf Biyoloji 3. Ünite Konuları
Canlıların Çeşitliliği ve Sınıflandırılması
– Bakteriler Alemi
– Arkeler Alemi
– Protista Alemi
– Mantarlar Alemi
– Bitkiler Alemi
– Omurgasız Hayvanlar 1 (Süngerler, Sölenterler, Solucanlar)
– Omurgasız Hayvanlar 2 (Yumuşakçalar, Eklem Bacaklılar, Derisidikenliler)
– Omurgalı Hayvanlar 1 (Balıklar, İki Yaşamlılar, Sürüngenler)
– Omurgalı Hayvanlar 2 (Kuşlar, Memeliler)
– Virüsler

En baştaki konu anlatımım 2022 yılında yaptığım, 2023 yılı için de “güncel” olan konu anlatım videolarımın birincisi. Buraya tıklayarak videoların oynatma listesine gidebilirsin.

En sonda yer alan konu anlatım videom ise 2023 yılında 25 günde TYT Biyoloji kampımızın ilk videosu. Buraya tıklayarak 9. Sınıf konuları oynatma listesine gidebilirsin.

9. Sınıf Biyoloji Konuları yazımın çok faydalı olmasını diliyorum. Yorumlarını Bekliyorum. Desteklerini eksik etme. Çok sevgiler

Prokaryot ve Ökaryot Hücre

Hücre

Hücre canlıların yapıtaşıdır.
! Hücre adını veren bilim insanı ROBERT HOOKE’dur.
Hücre bilimi Sitolojidir.
Bütün canlılar bir veya birden fazla hücreden meydana gelir.
Hücre → Doku → Organ → Sistem → Organizma

Hücre Teorisi

→ Hücre, canlının temel, yapısal ve işlevsel birimidir.
→ Bütün canlılar bir ya da daha fazla hücreden oluşur.
→ Yeni hücreler, var olan hücrelerin bölünmesi sonucu meydana gelir.
→ Hücreler kalıtım materyalini içerir ve yavru nesillere aktarır.
→ Tüm metabolik olaylar hücre içinde gerçekleşir.

Hücreler yapılarına ve gelişmişlik düzeyine göre 2’ye ayrılır:

Prokaryot Hücre

→ Çekirdeği ve zarlı organeli yoktur.
→ DNA halkasal ve sitoplazmada dağınık haldedir.
→ Bakteriler ve arkebakteriler bu gruptadır.

Ökaryot Hücre

→ Çift katlı zarla çevrili çekirdeğe ve zarlı organellere sahiptir.
→ DNA sarmal ve çekirdekte bulunur.
→ Protista, mantar, bitki ve hayvanlar bu gruptadır.

KAP GEÇ
! Prokaryot ve ökaryot hücrelerde ortak bulunan yapılar:
Hücre zarı
Ribozom
Sitoplazma
Genetik materyal

Ökaryot hücreler
Hücre zarı
Sitoplazma ve organeller 3 ana kısımda incelenir.
Çekirdek

Prokaryot ve Ökaryot Hücre den sonraki konu Hücre Zarı ve Hücre Duvarı dır.
Youtube deki Prokaryot ve Ökaryot Hücre videoma buradan gidebilirsiniz.

Hücre Zarı ve Hücre Duvarı İnceleyelim

Hücre Zarı

Videodaki modele göre hücre zarı;
Protein
Yağ (lipid)
Karbonhidrat
moleküllerinden oluşur.

Akıcı Mozaik Zar Modeli

Hücreyi dış ortamdan ayıran, canlı, esnek, ince, seçici geçirgen bir yapıdır. Hücrenin şeklini korur ve içeriğin dağılmasını engeller.

Hücre Zarı
Protein → Kanal Protein = Çoğu zaman yağ tabakası içinde zarda boydan boya bulunur.
Bu yapı;
→ Hücrenin dış ortamla madde alışverişini sağlar.
→ Sitoplazmanın homeostazisini düzenler.

Lipit → Fosfolipit
→ Çift sıra halinde, esnek ve sürekli hareket halinde bulunan bir yapıdır. Bu durum hücre zarının akıcı olmasını sağlar.
→ Fosfolipitlerin baş kısmı (fosfat + gliserol) hidrofilik (suyu seven) tir. Kuyruk kısmı isi (yağ asitleri) hidrofobik (suyu sevmeyen) tir. Bu yapısı sayesinde suyun hücreye giriş ve çıkışı büyük oranda engellenmiş olur.

Karbonhidrat → Glikoprotein (Karbonhidrat + Protein)
→ Glikolipt (Karbonhidrat + Lipit)
Hücrelerin birbirini tanımasını ve hücre zarının seçici geçirgenliğini denetler.

Hücre Duvarı ( = Çeperi)

⇒ Prokaryot canlıların çoğunda, bitkilerde ve mantarlarda hücre zarının dış kısmında koruyucu bir duvar olarak hücre duvarı vardır.
• Prokaryot → bakteri → peptidoglikan
⇒ arkebakteri → pseudopeptidoglikan
• Bitki ve bazı alglerde → selüloz
• Mantar -> kitin

! Hayvanlarda hücre duvarı yoktur.

Hücre Zarı
→ Canlıdır.
→ Seçici geçirgendir.
→ Esnektir.
→ Tüm canlılarda bulunur.
→ Hücrenin dağılmasını engeller ve hücreyi dış etkilere karşı korur.

Hücre Duvarı ( = Çeperi)
Cansızdır.
Tam geçirgendir.
Serttir.
Bazı canlılarda bulunur. (Prokaryotların çoğu, bitki, alg ve mantar)
Turgor basıncına karşı canlıyı korur ve destek sağlar.

Hücre Zarı ve Hücre Duvarı ndan sonraki konu Hücre Zarından Madde Geçişleri – 1 Küçük Maddelerin Geçişi  dir.
Youtube deki Hücre Zarı ve Hücre Duvarı videoma buradan gidebilirsiniz.

Hücre Zarından Madde Geçişleri – 1 (Küçük Maddelerin Geçişleri) konumuza başlayalım.

Küçük Moleküllerin Taşınması

Pasif Taşıma
• Difüzyon
• Kolaylaştırılmış Difüzyon
• Osmoz
• Diyaliz

Aktif Taşıma

Büyük Moleküllerin Taşınması

Endositoz
• Fagositoz (Katı)
• Pinositoz (Sıvı)

Ekzositoz

! Aktif taşıma ve büyük moleküllerin taşınmasında ATP harcanır. ✩

Hücre Zarından Geçiş Kolaylığı

→ Küçük moleküller Büyük moleküllere göre
→ Negatif yüklüler Pozitif yüklülere göre
→ Nötr atomlar iyonlara göre
→ Yağda eriyenler Suda eriyenlere göre ! DAHA KOLAY GEÇER ! ✩

Küçük Moleküllerin Geçişi

1) Pasif Taşıma

→ Difüzyon
→ Kolaylaştırılmış Difüzyon
→ Osmoz
→ Diyaliz

• Enerji harcanmaz.
• Çoktan -> aza geçiş olur. (İki ortam yoğunluğu eşitleninceye kadar geçiş devam eder.)
• Monomer geçişi olur.
• Canlılık şart değildir.
• Geçiş sırasında enerji moleküllerin kinetik enerjisinden karşılanır.
• Enzimler kullanılmaz.

a) Difüzyon

Zardan geçebilecek boyuttaki MADDElerin çoktan → aza doğru geçişidir.
ATP, enzim, taşıyıcı protein Kullanılmaz!
Yağ asidi, gliserol ve gazlar bu yolla taşınır.
Canlılık şart değildir.
Eşitlik olana kadar geçiş devam eder.

Difüzyon Hızını Etkileyen Faktörler
Sıcaklık
Yoğunluk Farkı Arttıkça Difüzyon Hızı ARTAR!
Difüzyon Yüzeyi

Molekül Büyüklüğü Arttıkça Difüzyon Hızı AZALIR!

b) Kolaylaştırılmış Difüzyon

Hücre zarındaki fosfolipit tabakadan geçemeyen su ve suda çözünmüş bazı maddelerin, çok yoğundan az yoğun oldukları ortama doğru zarda bulunan taşıyıcı protein yardımıyla taşınmasına denir.
ATP harcanmaz, Enzim kullanılmaz!
Glikoz, fruktoz, galaktoz, aminoasitler, iyonlar, tuzlar vb. bu yolla taşınır.

c) Osmoz

Suyun çok yoğundan az yoğun olduğu ortama doğru seçici geçirgen zardan geçişine denir.
ATP harcanmaz Enzim ve taşıyıcı protein yoktur.
Hücre içindeki suyun zara yaptığı basınca turgor basıncı denir.
Osmoz olayında yoğunluğu düşük ortamdan yüksek olan ortama doğru net su geçişini durdurmak için zara uygulanan su basıncına osmotik basınç denir.
Osmotik basınç ile turgor basıncı arasındaki fark emme kuvvetini verir.
! Turgor basıncı ve osmotik basınç ters orantılıdır. O.B ortamında su yoksa artar, T.B ortamda su fazlaysa artar. E.K = O.B – T.B’dır.

Hücreler yoğunluk bakımından üç çeşit çözelti ortamında bulunurlar.

Hipotonik (Az Yoğun)
Yoğunluğu hücre yoğunluğundan az olan ortamlardır. (Hücrede su fazla, çözünmüş madde az olacak)

İzotonik (Eş Yoğun)
Yoğunluğu hücre yoğunluğuna eşit olan ortamlardır. Bu tarz ortamlarda emme kuvveti sıfırdır.

Hipertonik (Çok yoğun)
Yoğunluğu hücrenin yoğunluğundan fazla olan ortamlardır. (Hücrede çözünmüş madde fazla, su az olacak)

! Hipertonik bir ortamda ortamın O.B’ı yüksek olduğu için hücre su kaybeder ve büzülür. Bu olaya plazmoliz denir. Plazmoliz ile hücrenin;
O.B ↑ , E.K ↑ , T.B ↓
! Plazmolizde hücre zarı ile çeperi arasındaki mesafe artar.
! Hipotonik bir ortama konan hücre su alarak şişer ve turgor haline geçer.
! Plazmoliz olmuş bir hücreyi hipotonik bir ortama koyduğumuzda hücre su alır ve eski haline döner. Bu olaya deplasmoliz denir.
! Hücre çeperi taşıyan canlılar T.B’nın artması ile aşırı şişseler bile patlamazlar. Ancak çeperin bulunmadığı canlılar yüksek T.B etkisi ile patlayabilir. Bu olaya hemoliz deniz.

d) Diyaliz

Seçilmiş moleküllerin seçici geçirgen zardan difüzyonuna denir.
ATP harcanmaz.
Tedavi yöntemi olarak kullanılır.
Böbrek hastalarında böbrekler tarafından süzülüp atılamayan zararlı maddeler ile suyun fazlası seçici geçirgen bir zardan geçirilerek madde yoğunluğu özel olarak ayarlanmış bir sıvıya alınır. Hemodiyaliz adı verilen bu işlem sayesinde hastadan alınan kanın içeriği, makine yardımıyla düzenlenip hastaya geri verilir.

2) Aktif Taşıma

! Küçük moleküllerin az yoğundan çok yoğuna doğru ATP harcayarak, enzim ve taşıyıcı protein kullanarak taşınmasına denir.
! Sadece canlı hücrelerde gerçekleşir.
! Difüzyonun tersi yönünde işler.
! Hücre ile ortam arasında eşitlik olsa bile hâlâ karşılıklı olarak madde taşıması yapıyorsa aktif taşıma yapıyor demektir.
! Sinir hücrelerinde uyartı iletiminde (Na – K pompası) ve hücreler yoğunluk farkını korumak istediklerinde aktif taşıma yapar.

Hücre Zarından Madde Geçişleri – 1 (Küçük Maddelerin Geçişi) den sonraki konu Hücre Zarından Madde Geçişleri – 2 (Büyük Maddelerin Geçişleri) dir.
Youtube deki Hücre Zarından Madde Geçişleri – 1 (Küçük Maddelerin Geçişi) videoma buradan gidebilirsiniz.

Hücre Zarından Madde Geçişleri – 2 (Büyük Maddelerin Geçişi)

“Büyük Moleküllerin Geçişi” Endositoz ve Ekzositoz olmak üzere 2 şekilde gerçekleşir.

Endositoz

→ Büyük moleküllerin koful oluşturarak hücre içine alınmasıdır.
→ Hücre zarı yüzeyi küçülür. (H.zarının bir kısmı koful oluşumuna katıldığı için)
→ ATP harcanır.
→ Canlı hücrelerde gerçekleşir.
→ Hücre duvarı olan hücreler gerçekleştiremez.
→ Fagositoz ve pinositoz olmak üzere 2’ye ayrılır.

Ekzositoz

→ Hücre içindeki büyük maddelerin koful yardımıyla hücre dışıa atılmasıdır.
→ Koful zarı ile hücre zarı birleştiği için hücre zarı yüzeyi büyür.
→ ATP harcanır.
→ Canlı hücrelerde olur.
→ Hücre duvarı olan canlılarda gerçekleşebilir.

ENDOSİTOZ

Fagositoz (Katı)
Büyük moleküllü katı maddelerin yalancı ayaklar yardımıyla hücre içine alınmasıdır. Besin kofulu oluşumu gözlenir. Akyuvarların mikropları yutması, amip, öglena ve paramesyum gibi canlıların beslenmesi örnektir.

Pinositoz (Sıvı)
Büyük moleküllü sıvı maddelerin pinositoz cebi oluşturularak hücre içine alınmasıdır. Hormonların doku hücrelerine girmesi, bazı enzimlerin ve antikorların hücre içine alınması örnektir.

NOT:
– İki olayda da; ATP harcanız.
– Hücre zarı yüzeyi küçülür.
– Besin kofulu oluşur.

UNUTMA
✩ Hücre duvarına sahip olan canlılar endositoz yapamaz. ✩

Hücre Zarından Madde Geçişleri – 2 (Büyük Maddelerin Geçişi) den sonraki konu Organeller den Ribozom, Golgi ve E.R. dir.
Youtube deki Hücre Zarından Madde Geçişleri – 2 (Büyük Maddelerin Geçişi) videoma buradan gidebilirsiniz.

Organeller – 1 (Ribozom – Golgi – E.R.)

Sitoplazma içinde yer alan farklı görevleri yerine getirmek için özelleşmiş yapılara organel denir.
Hücrenin;
→ Tipine
→ Beslenme şekline
→ Yapısına
→ Bulunduğu dokuya
göre organel sayısı ve çeşidi değişiklik gösterebilir.

Organeller, Zarsız ve Zarlı olmak üzere ikiye ayrılır.
Zarlı
Tek Zarlı
→ E.R.
→ Golgi
→ Lizozom
→ Koful
→ Peroksizom
→ Glioksizom

Çift Zarlı
→ Mitokondri
→ Kloroplast

! Prokaryot hücrelerde sadece zarsız organel olan ribozom bulunurken, ökaryot hücrelerde zarsız, tek zarlı, çift zarlı organeller bulunabilir.
✩✩✩ Bitki ve hayvan hücresinde ortak olarak bulunan organeller = Ribozom, E.R, Golgi, Koful, Mitokondri, Çekirdek

Ribozom

Tüm canlı hücrelerde bulunan protein sentezinden sorumlu organeldir.
Zarsız organeldir.
Yapısında ;
%60 rRna
%40 protein bulunur.

✩✩✩ Ribozom Çalıştığı Zaman
→ Serbest aminoasit miktarı azalır.
→ Peptid bağı artar.
→ ATP azalır.
→ H2O artar.
→ pH artar.
→ Protein artar.

Prokaryotlarda sitoplazmada;
Ökaryotlarda sitoplazmada, çekirdek zarında, granüllü e.r.’de, mitokondri ve kloroplastta bulunur.
Prokaryotlardaki ribozom, ökaryotlardaki ribozomdan düşüktür.
n(a.a) → protein (n – 1) H2O

Endoplazmik Retikulum – E.R.

Hücrede madde taşınmasında görev alır.
Tek Zarlı Organeldir
Hücre bölünmesi sırasında parçalanır, bölünme tamamlanınca yeniden yapılır.
Hücre çekirdeğinin belirli bir bölgede sabit kalmasını sağlar.
Asidik ve bazik tepkimelerin birbirinden ayrılmasını sağlar.
Prokaryotlarda ve olgun alyuvarlarda bulunmaz.

Granüllü E.R.

Ribozom içerir. Daha çok proteince zengin salgı yapan hücrelerde (enzim, hormon) bol bulunur. Ürettiklerini golgiye gönderir.

Granülsüz E.R.

Ribozom içermez. Daha çok yağ sentezi ve steroid hormon yapan hücrelerde bol bulunur. Kas hücrelerinde Ca+ depolar. Karaciğerde glikojeni glikoza dönüştürür. Zehirli maddeleri zehirsizleştirir.

Golgi

E.R de üretilen maddelerin büyük bir kısmı golgide ayrıştırılır, depolanır ve paketlenir.
Tek Katlı Zarlı Organeldir.
Prokaryotlarda, olgun alyuvarlarda ve sperm hücrelerinde bulunmaz.
Salgı üreten hücrelerde (ter bezi, yağ bezi, süt bezi…) bol bulunur.
Bitki hücrelerinde ara lamel oluşumunu sağlar.
Kesecikli bir yapıdır ve lizozom oluşuma katılır.
Glikoprotein, glikolipit ve lipoprotein üretimini ve salgılanmasını sağlar.
Golgideki fonksiyon bozuklukları hücre için çok kötüdür. Alzheimer ve kistik fibrozis hastalığının ortaya çıkış nedeni olabileceği düşünülmektedir.

Organeller – 1 (Ribozom – Golgi – E.R.) den sonraki konu Organeller – 2 (Lizozom, Peroksizom, Koful) dir.
Youtube deki Organeller – 1 (Ribozom – Golgi – E.R.) videoma buradan gidebilirsiniz.

Organeller – 2 (Lizozom – Peroksizom – Koful)

Lizozom

Sindirim enzimleri taşıdığı için hücre içi sindirimde görevlidir.
Tek Katlı Zarla Çevrilidir.
Prokaryotlarda, olgun alyuvarlarda, gelişmiş bitki ve mantar hücrelerinde BULUNMAZ!
Bozulmuş ve yaşlanmış organellerin yok edilmesinde, mikropların sindirilmesinde, insan embriyosunda ellerinde bulunan perdelerin yok edilmesinde görev alır.
Lizozom zarı yırtılırsa içerisinde bulunan enzimler sitoplazmaya yayılır ve hücre kendi kendini sindirir. Bu olaya otoliz denir.
Lizozomlardaki fonksiyon bozuklukları bazı hastalıklara sebep olur. (sinir hücrelerinde aşırı yağ birikimi vs.)

Granüllü ER’da üretilen enzimler ⇒ Golgiye getirilir ⇒ Golgide kesecikler halinde sitoplazmaya bırakılır. ⇒ (ve) Lizozom oluşur.

Peroksizom

Hem bitki hem de hayvan hücrelerinde bulunan, zehirli maddelerin zehirleştirilmesini sağlayan organeldir.
Tek Zarla Çevrili Organeldir.
Büyük moleküllü yağ asitlerini mitokondrinin kullanabileceği daha küçük moleküllere dönüştürür. Bu sırada O2 KULLANILIR.
Karaciğer peroksizomları içerdiği peroksidaz ve katalaz enzimleri ile alkol, ilaç gibi zararlı maddelerin toksik etkilerini yok eder.
! Ökaryot bir hücrede O2 tüketen 2 organel vardır: Mitokondri ve Peroksizomdur.
H2O2 (Toksik bir madde) → H2O + 1/2 O2 (→Katalaz)

Koful

Hücre zarı, çekirdek zarı, endoplazmik retikulum zarı ve golgiden meydana gelebilir.
Tek Katlı Zarlı Organeldir.
Prokaryotlarda BULUNMAZ!
→ Besin depolama
→ Sindirim gibi görevleri vardır.
→ Boşaltım
Hayvan hücrelerinde koful çok sayıda ve küçükken, bitki hücrelerinde az sayıda ve büyüktür. Bitki hücrelerinin olgunlaşmasıyla merkezi koful adını alır.
Genç hücrelerde kofullar küçükken, hücre yaşlandıkça büyür.

Kofullar
→ Besin
→ Salgın
→ Depo
→ Kontraktil koful olmak üzere 4 çeşittir.

a) Besin Kofulu

Besinlerin endositoz yoluyla hücreye alınmasıyla oluşan keseciklere denir.
Hücre içi sindirim yapabilen (amip, paramesyum…) bir hücreli canlılarda ve akyuvar gibi fagositoz yapabilen hücrelerde görülür.
! Çeperli hücrelerde oluşmaz.

Besin kofulundaki maddeler → Lizozomdaki sindirim enzimleri ile parçalanır → Ürünlerin bir kısmı sitoplazmaya geçerken atıklar ise ekzositozla dışarı atılır.

b) Salgı Kofulu

Golgide üretilen salgıların ve metabolizmadaki atık maddelerin hücre dışına verilmesini sağlayan keseciklerdir.
Böcekçil bitkiler ve ayrıştırıcı mantarlar ürettikleri sindirim enzimlerini salgı kofulu ile dışarı verirler. < Hücre Dışı Sindirim >

c) Depo Kofulu

Özellikle bitki hücrelerinde bulunan bu koful çeşidi ile bitkilerde; zehirli maddeler, metabolizma atıkları, boya maddeleri, topraktan alınan tuzun fazlası ve organik asitler burada biriktirilir ve yaprak dökümü ile bitkiden uzaklaştırılır.
Ayrıca bazı bitkilerin depo kofullarında su, hava ve yağ molekülleri de depolanır.

d) Kontraktil Koful

Tatlı sularda yaşayan ökaryotik bir hücrelilerde hücredeki fazla suyun aktif taşıma ile hücre dışına atılmasını sağlayan yapıdır.
! Çok hücrelilerde bu işi boşaltım sistemi yapar.
Faaliyeti sırasında ATP HARCANIR!
(Böylece) Hücrenin hemoliz (patlama) olması önlenir.

Organeller – 2 (Lizozom, Peroksizom, Koful) den sonraki konu Organeller – 3 (Mitokondri, Kloroplast, Sentrozom) dır.
Youtube deki Organeller – 2 (Lizozom, Peroksizom, Koful) videoma buradan gidebilirsiniz.

Organeller – 3 (Mitokondri – Kloroplast – Sentrozom)

Mitokondri

Hücrenin ihtiyaç duyduğu ATP’yi O2 kullanarak sentezleyen organeldir.
Çift Katlı Zarla Çevrilidir.
Prokaryotlarda ve olgun alyuvarlarda BULUNMAZ!
Bir hücredeki mitokondri sayısı, hücrenin enerji ihtiyacına göre değişiklik gösterebilir. Örneğin; metabolik faaliyetlerin çok yoğun olduğu kas, karaciğer ve sinir hücrelerinde miktarı fazladır.
Mitokondrinin dış zarı düz iken, iç zar yüzeyi genişletmek için krista adı verilen kıvrımlı bir yapı kazanmıştır. Krista üzerinde ETS elemanları bulunur. Mitokondrinin içini dolduran sıvıya matriks denir.

! Mitokondrinin kendine özgü DNA’sı olduğu için;
→ Gerektiğinde çekirdek kontrolünde çoğalabilir
→ Taşıdığı ribozomlarda ihtiyaç duyduğu proteinleri sentezleyebilir
⇒ Mitokondriler anneden alınır. Döllenme sırasında sperm hücresinde ait mitokondriler kamçı ile atılır.

O2’li Solunum
Glikoz + O2 -> CO2 + H2O + ATP + ısı

! Mitokondri faaliyeti artan bir hücrede;
→ Glikoz gibi enerji verici monomerlerin miktarı azalır.
→ O2 tüketimi artar.
→ CO2 miktarı artar.
→ pH düşer. (Asitlik artar.)
→ Üretilen ATP artar.
→ Isı artar.
→ H2O artar.
→ Yoğunluk azalır.
→ O.B azalır, T.B artar.

Plastidler

Bitki ve alg gibi ökaryot canlılarda bulunan farklı görevleri yerine getiren organeller grubudur.
Çift Katlı Zarla Çevrilidir.
Prokaryotlarda, mantar ve hayvan (videoda BİTKİ OLARAK YANLIŞ YAZILMIŞ, HAYVAN OLACAK) hücrelerinde BULUNMAZLAR!
Işığın etkisine maruz bırakıldıklarında birbirlerine dönüşebilirler.
Protein, yağ ve karbonhidrat sentezi yapıp, depolayabilirler.
Bitkilerin; çiçek, tohum ve meyvelerine renk verirler.

• Kloropolast
• Kromoplast
• Lökoplast olmak üzere 3 çeşittir.

Kloroplast

Yapısında klorofil olduğu için yeşil renkli olan ve fotosentez yapabilen organeldir.
Kloroplastın içini dolduran sıvıya stroma denir. İçinde yassı keseciklerden oluşan, klorofil bulunduran tilakoid zar sistemi yer alır. Tilakoidlerin üst üste dizilmesiyle granum oluşur.
Bitkinin yapraklarında, otsu gövdelerde, olgunlaşmamış sebze ve meyvelerde bol bulunuz. Kökte BULUNMAZ!
Organik besin üreten bu organel, bu üretim için gerekli olan ATP’yi güneş enerjisinden alarak sentezler. Ve ürettiği ATP’yi sadece kendi kullanır.
Mitokondri organelinde olduğu gibi kloroplastta çekirdek kontrolünde çoğalabilir ve protein sentezleyebilir.

Kloroplast faaliyeti artan bir hücrede;
– CO2 miktarı azalır.
– O2 miktarı artar.
– pH artar. (Asitlik azalır.)
– Monomer miktarı artar.
– H2O miktarı azalır.
– Hücre yoğunluğu artar.
– O.B artar, T.B azalır.
– CO2 + H2O -> Besin + O2 (Fotosentez Tepkimesi)

Mitokondri ve Kloroplastın Ortak Özellikleri

→ Çift zarlıdırlar.
→ Prokaryotlarda bulunmazlar.
→ ATP hem sentezlenir hem de harcanır. !
→ Protein ve enzim sentezlerler.
→ DNA, RNA ve ribozomları vardır.
→ ETS elemanları vardır.
→ Çekirdek kontrolünde kendini eşleyebilirler.

Mitokondri ve Kloroplastın Farkları

Mitokondri

→ Gece – gündüz aktiftir.
→ O2’li solunum yapar.
→ OF ve SDF ile ATP üretir.
→ Bitki ve hayvan hücrelerinde bulunur.
→ Klorofil yoktur.
→ Organik maddeleri inorganik maddelere kadar parçalar.
→ O2 kullanır, H2O üretir.

Kloroplast

→ Işık varlığında aktiftir.
→ Fotosentez yapar.
→ Fotofosforilasyonla ATP üretir.
→ Bitki hücrelerinde bulunur.
→ Klorofil vardır.
→ İnorganik maddeleri kullanarak organik madde üretir.
→ CO2 ve H2O kullanır, O2 üretir.

Kromoplast

Yapısında;
Karotenioidler
Likopen → kırmızı
Karoten → turuncu
Ksantofil → sarı renk pigmentleri bulunur.

Bitkilerde çiçeklerin taç yapraklarında, çiçekte, meyvede bulunur.
Karotenoidler yüksek ışığı emerek klorofilin zarar görmesini engellerler.
Kloroplast kromoplasta dönüşebilir.

Lökoplast

Renksiz plastidlerdir.
Bitkilerin kök, gövde, tohum ve yumru gibi kısımlarında bulunur.
Nişasta, yağ ve protein depo eder.
Nişasta → patates
Yağ→ zeytin
Protein → Baklagiller

NOT
Plastidler birbirlerine dönüşebilir.
! Yaprak sararması
! Patatesin yeşillenmesi
! Domatesin kızarması

Sentrozom

Hayvan hücrelerinin birçoğunda (olgun alyuvar, yumurta, sinir hücreleri ve çizgili kas hücreleri hariç) bulunur.
Zarsız bir organeldir.
Bir sentrozom 2 adet sentriolden oluşur. Her bir sentriol dokuz adet üçerli mikrotübülden meydana gelir.
Prokaryotlarda, bitki hücrelerinin çoğunda BULUNMAZ!
Sentrozom hücre bölüneceği zaman eşlenir ve kromozomların hareket etmesini sağlayan iğ ipliklerini meydana getirir.
Kamçı ve sil gibi hücre hareketini sağlayan yapıların oluşumuna katılır.

Organeller – 3 (Mitokondri – Kloroplast – Sentrozom) den sonraki konu Hücre İskeleti Elemanları ve Çekirdek dır.
Youtube deki Organeller – 3 (Mitokondri – Kloroplast – Sentrozom) videoma buradan gidebilirsiniz.

Çekirdek ve Hücre İskelet Elemanları

Çekirdek

→ Hücre bölünmesi, hücrenin büyümesi, onarımı, kalıtsal bilginin depolanması ve bilginin bölünmeyle oluşan yavru hücrelere aktarılmasını sağlar.
→ Normalde bir hücrede bir çekirdek olur. Ancak paramesyum, bazı mantarlar, karaciğer ve çizgili kas hücrelerinde birden fazla çekirdek bulunabilir. Bu çekirdek bölünüp, sitoplazma bölünmediğinde gerçekleşir.
→ Bazı hücrelerde gençken çekirdek bulunurken olgunlaştıktan sonra çekirdek kaybolur. Çekirdeği olmayan bir hücre uzun süre yaşamını devam ettiremez. Örneğin; Memelilerin alyuvar hücreleri

4 ana kısımdan oluşur:
→ Çekirdek Zarı (Karyolemma)
→ Çekirdek Sıvısı (Karyoplazma)
→ Çekirdekçik (Nükleolus)
→ Kromatin iplik

Çekirdek Zarı

• Çift katlıdır.
• E.R. tarafından oluşturulur.
• Çekirdek zarında bulunan porlar, madde geçişini düzenler. Bu porlardan; RNA ve protein gibi büyük moleküller geçebilir.
• Hücre bölünmesi sırasında eriyerek kaybolur, bölünme tamamlandıktan sonra tekrar oluşur.

Çekirdek Sıvısı

• Sitoplazmadan daha yoğun olan çekirdeğin içini dolduran sıvıdır.
• İçeriğinde (çoktan -> aza) Su, protein, DNA, RNA, nükleotid, ATP, mineraller bulunur.

Çekirdekçik

• Zarsızdır.
• DNA, RNA ve proteinden oluşur.
• rRNA’yı sentezler.
• Protein sentezi fazla olan hücrelerde daha büyüktür.

Kromatin

• DNA ve proteinden oluşmuş ipliksi yapılara denir.
• Bölünme sırasında kromatin iplikler kısalıp kalınlaşarak kromozomları oluşturur. (Kromozom kalıtsal bilgi taşır.)

Hücre İskeleti Elemanları

Sadece ökaryot hücrelerde bulunup, hücreye desteklik sağlarlar.
3 gruba ayrılır:

Mikrofilament

→ En ince hücre iskeleti elemanıdır.
→ Haycan hücrelerinin boğumlanmasında, besinlerin emiliminde, yalancı ayak oluşmasında görevlidir.

Ara Filament

→ Orta kalınlıktadır.
→ Hücre şeklinin korunmasında ve organellerin yerinin sabitlenmesinde görevlidir.

Mikrotübül

→ En kalın hücre iskeleti elemanıdır.
→ Hücrede organellerin hareketinde, kromozomların ayrılmasında, sil ve kamçı oluşumunda görevlidir.

Çekirdek ve Hücre İskelet Elemanları dan sonraki konu Hücrelerin Karşılaştırılması dır.
Youtube deki Çekirdek ve Hücre İskelet Elemanları videoma buradan gidebilirsiniz.

Hücrelerin Karşılaştırılması

Hücrelerin Karşılaştırılması ndan sonra 3. ünitemiz Canlıların Çeşitliliği ve Sınıflandırılması dır.
Youtube deki Hücrelerin Karşılaştırılması videoma buradan gidebilirsiniz.